SINTERKLAAS IS NOG NIET JARIG

Het was in juni 2011 dat de kunstenaar Quinsy Gario de rest van Nederland liet kennismaken met zijn omstreden kunstproject “Zwarte Piet is racisme!”. Dat jaar nog werden hij en 3 van zijn medestanders hardhandig gearresteerd bij de intocht van Sinterklaas in Dordrecht. De reden; zij droegen T-shirts met de tekst “Zwarte Piet is racisme.” Daarmee kwam de vrijheid van meningsuiting sterk onder druk van de  gezonde algemene opinie te staan. Terwijl niemand zich afvroeg of de kleuters tot de leeftijd van 8 jaar langs de kant vol verlangen naar de Sint wel wisten wat de betekenis van dat begrip was of wat racisme in de praktijk betekent. Zelf dacht ik : Wat een overmoed . Jezus is met 8 apostelen meer  begonnen!

In 2013 begon de discussie opnieuw . Nu naar aanleiding van vragen van  de Verenigde Naties. Een internationaal samenwerkingsverband welke ons land  om tekst en  uitleg vroegen over het Sinterklaas feest en zijn vast gewortelde tradities. Vanaf 2017 tot heden vliegen voor en tegenstanders elkaar in de haren en is de discussie volkomen gepolariseerd. Onder het motto het is een kinderfeest slaan volwassen elkaar het liefst de hersenen in. Hoe nationaal rechts de kans krijgt de zaak zo te laten ontsporen terwijl de gutmenschen zich buigen over de vraag hoeveel roetvegen een Piet als mop acceptabel non-racistisch, maar wel  zwart maken.

Maar terug naar het kunstproject blijft de vraag : Is Zwarte Piet racisme? Ja zeggen de aanhangers van deze slogan. Zeker omdat voor hen Zwarte Piet symbool staat voor een nog steeds voortdurende discriminatie en een nog onverwerkt slavernij verleden. Een verleden waar zij vandaag de dag nog in allerlei vormen mee geconfronteerd worden.

Neen stellen de behoudende voorstanders van de folkloristische figuur van Zwarte Piet. Hij is immers een van ons! Gemakshalve daarbij vergetend hoezeer de figuur van Zwarte Piet in de loop van de 20ste eeuw is veranderd . Van de beul van Sinterklaas, de kinderontvoerder tot een dommige clowneske kluns. Waar kinderen en ook veel volwassenen volgens het sinterklaasjournaal een sterke affiniteit mee hebben. Een sterke gevoelsband mee beleven. In zijn eerste rol was Zwarte Piet zeker racisme, maar dan naar blanke kinderen toe.

Zijt gij niet als de kinderen gij zult het rijk der hemelen niet betreden, kan ik mij uit de zondagsschool herinneren. Toch kan volgens mij een symbool dat staat voor slavernij net als Hitler voor de Joden nooit een vriend laat staan een kindervriend zijn.

De oorspronkelijke bedoeling van het kunstproject was de bevolking van Nederland zich meer bewust te laten worden van een niet altijd even gouden verleden. Het aandeel van onze voorouders in de wereldwijde mensenhandel , volkerenmoord , economische uitbuiting, in de onderdrukking van mensenrechten enz. enz… eindelijk eens boven tafel te krijgen. De verzwegen geschiedenis en toch onze morele erfenis van talloze gruweldaden. Want een volk dat alleen zijn helden wil eren lijdt volgens mij aan een verdrongen angstneurose voor wat echt gebeurd is in dat verleden. Leeft in geestelijke armoede omdat het niet weet wat de werkelijke omvang van zijn erfenis is. Het klinkt wat tegenstrijdig, maar ook van het weten van je fouten kun je een rijker mens worden.

Dit bewustwordingsproces is hard nodig want de meeste voorstanders van een zwarte Piet kunnen nauwelijks meepraten over de eigen geschiedenis anders dan in cliché s . Kunnen bijvoorbeeld nauwelijks de vraag beantwoorden. Om welke aantallen slaven het in die 270 jaar van het bestaan van dit instituut werkelijk ging. Niet alleen in de West maar ook in de Oost. In het voormalige Indië Een andere voormalige kolonie. Het huidige Indonesië. Of in Zuid Afrika in de Kaapkolonie.

Wat mij telkens weer verbaast is dat de voorstanders van zwarte Piet maar niet willen of kunnen inzien dat zijn huidskleur een treffende overeenkomst vertoont met die van de zwartste bladzijden uit onze geschiedenis. Maar nee |Zwarte Piet is geen racisme. Laat dit duidelijk zijn . Zeker niet voor zij die wensen doof te blijven voor de schuldvraag van een collectief geweten door een collectief geheugen te ontkennen. Wat nog steeds schering en inslag is in de achtergebleven koninkrijksdelen op het overwegend blanke platteland.

Zwarte Piet is daarmee het ideale symbool van alles wat fout kan gaan voor een klein land dat kinderlijke onwetendheid veinst.

Epiloog.

Je moet niet redetwisten of je gek laten maken in eindeloze discussies over de vraag of Zwarte Piet wel of geen racisme is . Deze stellingname voor of tegen  is volkomen irrelevant als zij niet geruggensteund wordt door een grondige kennis van het gebeuren. .Ook die over die zaken die het daglicht niet kunnen verdragen. Alle voor en tegens tegen elkaar afweegt. Door bijvoorbeeld met een open mind de geschiedenis van de slavernij te bestuderen.  Een openheid van geest betekent in dit geval zoveel als dat je niet op voorhand op zoek gaat naar excuses of je probeert indekken tegen kritiek.   Vervolgens zo nodig  enig zelfonderzoek te verrichten, hoe of of jij jezelf schuldig maakt aan alledaagse vormen van discriminatie . Want Zwarte Piet kan ook net zo goed een Marokkaan of je buurvrouw zijn.

Ludo