waarom kan ik niet gewoon gelukkig zijn!

Poetin en het hoofd van de Russisch-orthodoxe kerk patriarch Kirill

Op zesjarige leeftijd achtte de moederkerk mij geestelijk voldoende volwassen om te mogen weten waarom ik en de rest van het zooitje op aarde waren. Het was ook niet geheel toevallig de eerste hamvraag die in de catechismus werd gesteld. Een die zelfs voor een zesjarige al dringend om een antwoord vroeg. De allesoverkoepelende vraag, waarom ik überhaupt was geboren kwam niet aan bod in het basisschoolboek van de kerk . Dat was een gevalletje van goddelijke liefde of de bloemkool. Gelukkig hoefde ik op de vraag waarom ik hier was in dit tranendal zelf niet mijn hoofd te breken. Daar had ik mijn beduimelde catechismus voor. Waaruit wat bladzijden over de liefde Gods ontbraken. Hij was nog van mijn stiefvader geweest. De catechismus was vooral bedoeld als vraag- en antwoordenboek. Een geheide leidraad voor een vroom leven. Waar door de jonge gelovige, tot dan toch een beetje de speelbal van de duivel, werd voorbereid op een leven in gehoorzaamheid aan de allerhoogste. Hier vertegenwoordigd door de plaatsvervanger van Christus op aarde; de paus. Een  leven in vrijwillige onderwerping aan de uitgangspunten van de kerk aangekleed als de mysteries van het geloof. Waarmee het geloof in den beginne leek op wie van de drie voor de onnozele kinderen. Maar het uit het hoofd kennen van dit schriftuur zou leiden tot een veilig bestaan in geestelijke dienstbaarheid aan een groots ideaal als behoeder van je broeder en niet te vergeten moedige kruisvaarder. Waarmee de romantische keuze om trouw te blijven aan de Schrift al bij voorbaat  gemaakt was. Duidelijk was; de kerk is er niet voorde papzakken en lanterfanters , maar voor de strijders van een rechtgeaard geloof in eigen onfeilbaarheid. Terwijl er ,wat niet valt te ontkennen, toch nog iets van een atavistische duivel of ‘president ‘ Poetin in ons allen voortleeft.

Waarom wij op aarde waren? Dat was na deze les eigenlijk niet meer zo belangrijk. Maar om toch een antwoord te geven. de uitleg, even simplistisch als het denkvermogen van een zesjarige werd ingeschat; om hier en later in het hiernamaals gelukkig te worden. Of met het hiernamaals alleen de hemel of ook de hel werd bedoeld dorst ik niet te vragen. Hoe? Vertelde de godsdienstleraar er automatisch bij. Door zonder meer te geloven in alles wat je als de absolute waarheid als een schoteltje melk voor de poes werd voorgeschoteld.  Door een dergelijk wat kinderlijk geloof  en honger naar meer zou je bergen kunnen verzetten. Gewoon accepteren dat de Alpen als hindernissen in het leven daar lagen. Niemand van een ander hoefde vragen ze naar Mohammed te brengen, bleek later, viel bij de zeloten en kwezels van velerlei godsdienstige en politieke pluimage niet in goede aarde. Waar door veel politieke theorieën en en ideologieën nog het meest weghebben van mijn oude catechismus. Waar de nodige bladzijden als een echte waarheidsgetrouwe visie op het geheel aan ontbraken

Ruim zestig jaar later kan ik nog steeds oeverloos discussiëren of die stellingname klopt. Of het voor de volle 100% zeker is dat je werkelijk gelukkiger wordt door in de Bijbel te geloven of de Koran. Elk verhaal vrijwel letterlijk te nemen als beste leidraad voor het leven. Je ogen te sluiten voor de evolutietheorie van Darwin bijv. Of God Darwin niet geschapen heeft.. Wat één van de consequenties is, omdat de Bijbel net als Das Kapital slechts een beperkte visie op de toekomst biedt. Deze vooraf matig schets of niet met alle mogelijkheden rekening houdt. Of je daar door gelukkiger wordt? een blinde vlek! Of het ideaal dat een gewaarschuwd arbeider voor twee revolutionair bevlogen intellectuelen of idioten telt. Het geluk van de een is er wel mee gediend dat van een ander niet., zo als het zich laat aanzien. Wat vraagt om een psychologisch onderzoek naar wat allerlei mensen drijft om hun eigen beperkingen te accepteren en zich te onderwerpen zo lang ze die gedragingen of geestelijke beperking maar kunnen toeschrijven aan de bevelen van een hogere macht. Een die hun boven het hoofd is gegroeid in de grenzeloze verbeeldingskracht van een angstig ziel

  Al leef je als gelovige gemiddeld 9 jaar langer. Wat wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen. Maar of dat ook een beloning betekent in het vagevuur van de huidige wereldbrand durf ik met een gerust hart te betwijfelen.

Toch had de pedagogische methode van vraag en antwoord als lik op stuk beleid wel enige elegantie. Juist door haar eenvoud wat volgens de geleerde Boerhaave altijd een teken van het ware is. Zo kan in veel vraagstellingen het waarom of wat is het, even goed vervangen worden door de vraag naar de methodiek; het hoe. Of de mechanische benadering; hoe werkt het? Wat werkt als een voor meer mensen te begrijpen reductionisme. Een vereenvoudigen en  herleiden vooral toe te passen op  containerbegrippen als liefde, de vrije wil, God of vrijheid., onrechtvaardigheid of het kwaad in het algemeen. Moeilijk te onderzoeken zaken   terugbrengt naar het meer praktisch niveau van; wat doet het. Wat is de oorzaak en wat is het gevolg. Los van het nut.

 Laat ik met het begrip vrijheid beginnen. Een begrip dat mijn gedachten de laatste weken voortdurend heeft bezig gehouden. Niet op zijn minst door de ontwikkeling op het wereldtoneel. De oorlog in Oekraïne, maar ook de denkwereld van een man als Poetin daarachter. Waarbij ik mij de vraag stel; uit welk geloof; theologisch of atheïstisch een dergelijk handelen voortkomt.

Wat is vrijheid word door mij vervangen door; wat doet vrijheid. Het antwoord daarop is vrijheid moet zorgen voor bevrijding. Bevrijding waarvan? Is dan de meest voor de hand liggende  vraag in het vervolg daarop. Daarop zijn meerdere antwoorden mogelijk. Bevrijding van dwang. Niet alleen uiterlijke dwang van bovenaf, maar ook innerlijke dwang. Een aspect dat regelmatig vergeten wordt. Juist door hen die gesterkt zijn door het  geloof in de volmaaktheid van hun leer. Geestelijke bevrijding met andere woorden. Een prettige gesteldheid,  een balans tussen emoties en rede* die de creatieve vermogens in de mens alle vrijheid  geeft naar buiten te treden. Zelf onafhankelijk zijn geëigende plaats in de wereld te bepalen en in te nemen.

 Daarbij stuit ik op de nodige hindernissen. Veroorzaakt door zowel godsdienstige overtuigingen als politieke ideologieën. Conservatieve wereldbeschouwingen op basis van een geloof in God levend onder de aanhangers van de Russisch-orthodoxe kerk. Maar ook de voorgeprogrammeerde visies op de werkelijkheid zo als die leven onder marxisten en aanhangers van het fascisme. Naast de naïeve kijk op de werkelijkheid van zowel liberalen als socialisten. Politieke en godsdienstige hypotheses die de mens “bevrijden” van zijn  angsten, maar ook zijn eigen verantwoordelijkheid ontnemen. Wat veel denkers tot de conclusie bracht dat het verschil tussen godsdienst en een leer als het marxisme of fascisme vooral berust op het volgende. De aanname en het onderscheid tussen of een onsterfelijk goddelijk beginsel of de keuze voor een almachtig zij het sterfelijk politiek leider. De onderwerping aan de macht door standvastigheid van geloofsovertuiging  en de rituelen blijven in oorzaak  hetzelfde.

Want dat is het grootste nadeel is mijn eigen bijdrage aan deze conclusie, veel theorieën op politiek en godsdienstig vlak werken als een splijtzwam. Ontnemen het individu de mogelijkheid om in alle vrijheid na te denken. Verdelen op dualistische wijze de wereld in de goeden en de slechten. En laat nu altijd de tegenstander horens dragen en dansen op bokkenpoten. Kortom, de duivel zijn zonder onderscheid in innerlijk en uiterlijke verschijningsvorm. En het is zo als mijn oude godsdienstleraar zei; met de natuur en beweegredenen van de duivel kan een mens zich beter niet bezig houden zonder in de hel van de ander te belanden. Die kun je daarom beter op voorhand verwerpen. Wat wel een wat éénzijdig beeld van de waarheid oplevert, maar daar valt zeker als je de tegenstander hebt overwonnen heel goed mee te leven. Wat leidt tot de pragmatische wild-west conclusie; geluk binnen de grenzen van je mogelijkheden  bereik je volgens Poetin en pope Kirill het best door je tegenstander als eerste homo of transgender naar de hemel te helpen.